De USHMM lijsten

Lijst 3: de zeventien niet-joodse
kampslachtoffers uit Dordrecht

In de database van het United States Holocaust Memorial Museum staan ook Dordtenaren die weliswaar in Dordrecht zijn geboren, maar die niet joods waren. Dit kwam vast te staan bij nadere research. Maar bij uitzondering worden zij hier desondanks genoemd, omdat zij immers evengoed Dordtse oorlogsslachtoffers zijn.
        Zelf heeft het Holocaustmuseum zich ook niet beperkt tot de joden. Op zijn site meldt het nadrukkelijk ook gegevens over: verzetsstrijders, Jehovah’s getuigen, homseksuelen, politieke tegenstanders, Roma en Sinti.
        Vijftien niet-joodse Dordtenaren zijn terechtgekomen in de Duitse kampen. Onder hen bevonden zich bijvoorbeeld, behalve verzetstrijders, twee Jehovah’s getuigen en een woonwagenbewoonster.

Eitina van Bosman-Delft
(= Ettina Frederika Hermanna Cornelia Boosman-van Delft)
Johan Hermann Duister Hendrikus Cornelis
(‘Harry’)
Erlings
Gerrit Jan van der Gronden Arie van den Heuvel
Pieter ’t Jong Christiaan Kloot Jan Anne Kraijenhoff van de Leur Marinus Cornelis Maaskant Pieter Meuldijk
Cornelis Dirk Rackwitz Ir. Theodor Willem de La Rieviera
(= la Rivière)
Gerardus Johannes Frederik Roomer Anthonie
(ook soms: Antonie) Schotel
Wouter Visser
Anny Winterstein (= Anna Windersthin) Anthonij Martinus de Wit      

1. Christiaan Kloot

Dordrecht, 9 augustus 1921 – Neuengamme, bij Hamburg, 17 januari 1945 (23)

overlijdensakte Christiaan Kloot
De overlijdensakte van niet-gelovige,
niet-gehuwde Christiaan Kloot,
gestorven op 17.1.1945, om 00.30 uur.
Foto Arolsen Archives 
Bankwerker. Opgepakt door de SD, opgesloten in het Huis van Bewaring aan de Noordsingel in Rotterdam op 31.8.1944, via Kamp Amersfoort naar Neuengamme gedeporteerd.

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

2. Ir. Theodor Willem de La Rieviera (= la Rivière)

Theodor Willem de la Rivière
Theodor Willem de la Rivière.
Foto Website ‘Oorlogsgravenstichting’
Dordrecht, 17 februari 1910 – Hamburg-Neuengamme, 21 februari 1945 (35)

Chef radio bij een KLM-afdeling. Verzetsstrijder. Woonde in Hilversum, is op 12 juni 1944 gearresteerd in Zeist, zat vanaf 16 oktober in Neuengamme. Is herbegraven op het Nationaal Ereveld in Loenen (D 289).

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

3. Anthonij Martinus de Wit

Anthonij Martinus de Wit
Anthonij Martinus de Wit
Foto Website ‘Oorlogsgravenstichting’
Dordrecht, 16 oktober 1888 – Neuengamme, 8 mei 1942 (53)

Handelsreiziger, communist en lid van het verzet. Woonde in Schiedam, gearresteerd in Rotterdam op 1 maart 1941, begraven op het Nederlands Ereveld in Hamburg-Ohlsdorf (BP 73 O 12 L).

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

4. Hendrikus Cornelis (‘Harry’) Erlings

Hendrikus Erlings
De katholieke Hendrikus Erlings is overleden aan ‘sepsis’ (bloedvergiftiging) in de Arbeitslager Husum-Schwesing, een buitenkamp van Neuengamme, om 18.20 uur.
Foto Arolsen Archives
Dordrecht, 22 september 1924 – Neuengamme, 10 december 1944 (20)

Glas-in-lood-zetter. Gearresteerd in Dordrecht, via Kamp Amersfoort op onbekende datum naar Neuengamme vervoerd. Begraven op het Nationaal Ereveld in Loenen (A 558).

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

5. Arie van den Heuvel

Dordrecht, 8 mei 1900 – Neuengamme, 27.12.1942 (42)

Sterbeurkunde van Arie van den Heuvel
Sterbeurkunde van Arie van den Heuvel
Constructie-bankwerker. Op de website ‘Oorlogsbronnen’ is over Van den Heuvel niet veel meer bekend dan zijn ‘Sterbeurkunde’. Hij zou overleden zijn aan ‘Magen- und Darmkatarrh’, maagdarmcatarre.

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

6. Gerrit Jan van der Gronden

Gerrit Jan van der Gronden
Gerrit Jan van der Gronden
Foto Website ‘Oorlogsgravenstichting’
Dordrecht, 13 december 1895 – Neuengamme, 2 januari 1943 (47)

Chauffeur/monteur en communist. Woonde in Maastricht, waar hij “kleine en grote daden van verzet” pleegde volgens de website ‘Oorlogsbronnen’. Is op 13.1.1942 in vermoedelijk Valkenburg gearresteerd en via Kamp Amersfoort in oktober naar Neuengamme getransporteerd. Voor hem is een struikelsteentje gelegd op zijn woonadres Heugemerweg 7 in Maastricht, hoewel hij volgens de Sterbeurkunde ‘evangelisch’ was. Stolpersteine worden in toenemende mate ook voor andere, niet-joodse oorlogsslachtoffers aangewend, zoals verzetsstrijders. Op zijn Sterbeurkunde in het Duitse Arolsen-archief staat dat hij is overleden als gevolg van ‘cardiale insuffizienz’, om 07.30 uur. Van der Gronden was de echtgenoot van Anna Jokel Walzak.

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

7. Cornelis Dirk Rackwitz

Dordrecht, 26 september 1910 – Neuengamme, 16 mei 1943 (22)

Overlijdensakte van Cornelis Dirk Rackwitz
Overlijdensakte van Cornelis Dirk Rackwitz, gestorven in het concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg.
Foto Arolsen Archives
Haardenmaker, woonde in de Oudelandstraat 31 in Dordrecht, is op 1 september 1941 in Rotterdam om zijn geloofsovertuiging (Jehovah’s getuige) gearresteerd en via Kamp Amersfoort afgevoerd. Hij is als gevangene nr. 1162854, als gevolg van Versagen von Herz und Kreislauf, omgekomen in Neuengamme, op 16 mei 1943 om 06.45 uur, aldus de Sterbeurkunde. Hij was de ex-echtgenoot van Elizabeth Nijdam, van wie hij op 19.10.1935 in Dubbeldam was gescheiden.

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

8. Gerardus Johannes Frederik Roomer

Dordrecht, 31 december 1909 – Wöbbelin, Landkreis Ludwigslust, 3 maart 1945 (35)

Engelstalige kaart van Gerardus Roomer
Een Engelstalige kaart van Gerardus Roomer, waarop zijn bezittingen in gevangenschap staan genoteerd, plus dat hij is ‘verstorben’ op 3 maart 1945 in Neuengamme. Van welke instantie de kaart afkomstig is, is niet duidelijk.
Foto Arolsen Archives
Fabrikant, woonde in Apeldoorn, was verzetstrijder, is op 13 december 1944 opgepakt in Apeldoorn en vanuit Kamp Amersfoort getransporteerd naar Neuengamme, waar hij op 4 februari 1945 aankwam.

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

9. Pieter ’t Jong

Dordrecht, 7 januari 1922 – Neuengamme, 31 januari 1945 (23)

archiefkaart Pieter ’t Jong
Pieter ’t Jong, in Dordrecht wonend aan de Dubbeldamseweg 26, is eerst opgesloten geweest in Kamp Amersfoort, op 1 juni 1944, aldus deze archiefkaart. De reden? Arbeitsverweigerung. Op 8 september werd hij ‘ontslagen’, ten slotte is hij in het Noord-Duitse Kamp Neuengamme overleden.
Foto Arolsen Archives
Schipper en winkelbediende. Woonde aan de Dubbeldamseweg 26. Heeft in 1944 in Kamp Amersfoort gevangen gezeten.

(Bron: Den Toten des Konzentrationslagers Neuengamme 1938 bis 1945 III)

top

10. Anthonie (ook soms: Antonie) Schotel

Dordrecht, 9 juli 1885 – Bergen-Belsen, 31 mei 1945 (59)

Anthonie Schotel
Kaart Anthonie Schotel
Huisschilder. Woonde aan de Krispijnseweg 63 rood in Dordrecht, is op 24 april 1944 opgesloten in Rotterdam, omdat hij een Jehovah’s getuige was. Hij belandde op 7 juni 1944 in Kamp Vught, werd overgebracht naar Sachsenhausen en ten slotte op 8 februari naar Bergen-Belsen.

(Bron: Registry of Names of the Bergen-Belsen Concentration Camp Prisoners)

top

11. Wouter Visser

Dordrecht, 30 juli 1921 – Bergen-Belsen, 31 mei 1945 (23)

Gezinskaart Marinus Cornelis Maaskant
Aangifte overlijden Wouter Visser
Foto Haags Archief

Kaart Wouter Visser
Op 29 augustus 1944 werd Wouter Visser vanuit Rotterdam overgebracht naar
Kamp Vught, blijkt uit zijn Rotterdamse arrestantenkaart.
Foto Stadsarchief Rotterdam
Was rechercheur van het Nederlands Recherche Bureau. Woonde in Den Haag aan de Barentsztraat 29. Is op 28 augustus 1944 gevangen gezet in in het Huis van Bewaring te Rotterdam. Op de arrestatiekaart staat geen reden, ook de Oorlogsgravenstichting weet geen aanleiding voor de arrestatie. De volgende dag is Visser getransporteerd naar Kamp Vught en ten slotte is hij omgekomen in Bergen-Belsen.
Was getrouwd met Catharina Moerman en was een zoon van Cornelis Visser en Geertje Terlouw.

(Bron: Registry of Names of the Bergen-Belsen Concentration Camp Prisoners)

top

12. Marinus Cornelis Maaskant

Dordrecht, 14 maart 1925 – Bergen-Belsen, 31 mei 1945 (20)

Gezinskaart Marinus Cornelis Maaskant
Kaart Anthonie Schotel

kaart Marinus Cornelis Maaskant
kaart Marinus Cornelis Maaskant
Een Duitstalige lijst met arrestanten, van welke instantie is onbekend.
Marinus Maaskant blijkt in Kassel te zijn gearresteerd, vandaar naar
Sachsenhausen te zijn getransporteerd, en ten slotte naar Bergen-Belsen.
Foto Arolsen Archives


Arbeider. Op de website van de Oorlogsgravenstichting wordt de indruk gewekt dat hij een slachtoffer is in de categorie Shoah, misschien vanwege de naam van het concentratiekamp: Bergen-Belsen. Maar de ouders van Marinus, Pieter Maaskant (Dordrecht, 13.10.1895) en Pleuntje Christina van Halen (Dordrecht, 18.3.1899), waren Nederlands Hervormd. Zij hadden zes kinderen, drie dochters en drie zonen, van wie Marinus hun tweede kind was. Het gezin woonde in de Kolfstraat.

(Bron: Registry of Names of the Bergen-Belsen Concentration Camp Prisoners)

top

13. Johan Hermann Duister

Dordrecht, 30 maart 1898 – Bergen-Belsen, 7 april 1945 (47)

Sterbeurkunde Johan Hermann Duister
Sterbeurkunde Johan Hermann Duister
Mijnwerker en verzetsstrijder. Getrouwd met Anna Katharina Mehlkopf. Zij woonden in Kerkrade, aan de Nieuwstraat 75. Johan staat op de Erelijst van Gevallenen 1940-1945, op pagina 933. De lijst ligt in het gebouw van de Staten-Generaal, op het Binnenhof.

(Bron: Registry of Names of the Bergen-Belsen Concentration Camp Prisoners)

top

14. Jan Anne Kraijenhoff van de Leur

Jan Anne Kraijenhoff van de Leur
Jan Anne Kraijenhoff van de Leur
Foto Website ‘Oorlogsgravenstichting’
Dordrecht, 13 januari 1922 – Lübeckerbocht, 3 mei 1945 (23)

Woonde in Delft, werd op 1 juni 1944 in Utrecht gearresteerd, en is via Amsterdam, Vught en Kamp Sachsenhausen in Oranienburg naar Neuengamme overgebracht, vervolgens naar Lübeckerbocht, waar hij vastzat op een van de twee passagiersschepen, de Cap Arcona of de Thielbek, die op 3 mei 1945 tot zinken werden gebracht door een bonbardement van de Royal Air Force. Het ene schip had 5000 gevangenen uit Neuengamme aan boord, het andere 2800. Gevangenen die wisten te ontsnappen, werden veelal doodgeschoten vanaf rondvarende schepen of door patrouilles van de SS, aldus de website ‘Oorlogslevens’. Zo’n 350 mensen overleefden de ramp.
        Jan Anne, een student van de TH in Delft, zat waarschijnlijk op de Cap Arcona, meldde ene Ida Lijftogt op het Digitaal monument Neuengamme. Hij was een van de vijf kinderen van Cornelis Geertrudes Kraijenhoff van de Leur en Selinde Roosenburg.
        Volgens het Gedenkboek van het verzet der Delftsche studenten en docenten gedurende de jaren 1940-1945 was het als gevolg van zijn werkzaamheden bij het ambtenarenverzet dat Jan Anne in Utrecht werd opgepakt.

(Bron: Neuengamme Victims from the Bombing of the Cap Arcona and the Thielbek)

top

15. Anny Winterstein (= Anna Windersthin)

Dordrecht, 19 oktober 1934 – Auschwitz, 3 augustus 1944 (9)

gevangeniskaart van August Rose
De gevangeniskaart van August Rose. Er staat dat hij drie kinderen heeft. Een van hen was Anna Windersthin. August.
Hij was op 3 augustus 1944 opgesloten in Kamp Buchenwald, maar is uiteindelijk omgebracht in Bergen-Belsen op 13 maart 1945. Zijn vrouw, ook Anna geheten, en dochter Anna waren al veel eerder, op 3 augustus 1944, tegelijk vermoord in Auschwitz.
August was weliswaar rooms-katholiek, maar ook een zigeuner, en mocht daarm niet blijven leven van de nazi’s.
Foto Arolsen Archives.

Anna was een dochter van August Rose (Dahl-Iten, 8 februari 1904 – Bergen-Belsen, 13 maart 1945; 41) en Anna Windersthin (Amsterdam, 10 april 1915), die als 29-jarige op dezelfde dag in Auschwitz is vermoord als dochter Anna. Het echtpaar was Sinti of Roma en had geen vaste woon- of verblijfplaats.
        De website ‘Joods Monument’: “Sinti en Roma zijn twee in Nederland voorkomende groepen woonwagenbewoners, voorheen ook wel aangeduid als zigeuners. Ze werden door de nazi’s gezien als een inferieur ras en om die reden vervolgd. Vanuit Nederland zijn zo’n 500 Sinti en Roma weggevoerd, vrijwel de gehele gemeenschap.”
        Het echtpaar had nog twee kinderen: Robert (Den Haag, 30 januari 1937) en Herman (Den Haag, 8 juli 1933). Ook zij, 7 en 11 jaar oud, zijn in Auschwitz vermoord, tegelijk met hun zus en moeder op 3 augustus 1944.

(Bron: Roma data from Auschwitz camp ledgers)

top

16. Eitina van Bosman-Delft (= Ettina Frederika Hermanna Cornelia Boosman-van Delft)

Dordrecht, 21 december 1908 – Bergen, 8 april 2005 (96)

gevangeniskaart van August Rose
De Haagse archiefkaart van Dirk Jan Boosman.
Foto Gemeentearchief Den Haag

De Nederlands Hervormde Ettina, kortweg Tiny genoemd en dochter van Paulus van Delft en Barendina Marina van der Valk, is een niet-joodse die op 19 juli als 18-jarige in Den Haag trouwde met de eveneens Nederlands Hervormde 33-jarige arts Dirk Jan Boosman (Hilversum, 12.8.1893), zoon van wijlen Jelle Boosman en de in Haarlem wonende Geeske van der Meulen. Met haar ouders woonde zij voor haar huwelijk in Batavia, in Oost-Indië. Haar vader was administrateur van een stoomvaartmaatschappij.
        Ettina is kort na het huwelijk met haar man in Velsen gaan wonen, aan de Stationsweg 7. In de oorlog verbleef het echtpaar in Amsterdam, vanaf 29 mei 1941 tot na de bevrijding. Vanaf 20 januari 1943 woonden Ettina en Dirk Jan aan de Den Texstraat, op nummer 47 huis, op 13 juli 1945 keerden zij terug naar Velsen, naar hun oude woning.
        Ettina heeft het Verzetsherdenkingskruis gekregen en is politiek gevangene geweest in Dachau. Een korte biografie van haar staat in het boek De vele gezichten van vrouwen in verzet (Mart van de Wiel, oktober 2021) dat dient als catalogus bij de permanente tentoonstelling ‘Vrouwen in het verzet’ in het Noord-Hollands Archief te Haarlem.
        Haar echtgenoot Dirk Jan is overleden in Velsen op 28 juli 1963, 69 jaar oud, zijzelf in Bergen op 8 april 2005 (96).

(Bron: Pinkas HaNitzolim I — Register of Jewish Survivors I)

top

17. Pieter Meuldijk

Dordrecht, 17 december 1915 – Dordrecht, 4 augustus 1966 (51)

Dordtse gezinskaart van het gezin Meuldijk
De Dordtse gezinskaart, voor- en achterzijde, van het gezin Meuldijk en de lijst van teruggekeerde joden van het Centraal Registratiebureau voor Joden in Eindhoven. Maar dat Pieter daadwerkelijk joods was, blijkt niet uit de gezinskaart. Daar staat in de kolom Kerkgenootschap “geen” en stond eerder “NH”.
Foto’s Regionaal Archief Dordrecht en het USHMM

Lijst met Pieter Meuldijk
Alphabetische lijst van zich in Nederland bevindende Joden, supplement AIV met Pieter Meuldijk

Pieter Meuldijk, zoon en een van de drie kinderen van Pieter Meuldijk (Dordrecht, 25 mei 1889) en Pieternella Buikhuizen (Valburg, 26 juli 1888), is volgens de Dordtse gezinskaart niet joods. Zijn vader, machinist bij de waterleiding, had “geen” geloof, zijn moeder was aanvankelijk NH (Nederlands Hervormd), maar dat is naderhand vervangen door “geen”.
        Het gezin woonde aan de Noordendijk, op nummer 87. Pieter ontwikkelde zich tot “correspondent” en ging per 3 mei 1937 in Best wonen, aan de Internaatstraat 2. Volgens de lijst van het USHMM staat Meuldijks naam op een “Alphabetische lijst van zich in Nederland bevindende Joden, supplement AIV, opgesteld door het Centraal Registratiebureau voor Joden in Eindhoven. Maar van een joodse afkomst is dus niets gebleken.
        Meuldijk verbleef ten tijde van de naoorlogse registratie op het nieuwe adres Willem de Zwijgerstraat 52 in Eindhoven. Voor de oorlog was volgens het USHMM zijn laatste adres: Hof de Vriendschap 25 in Dordrecht. Na de oorlog woonde Pieter aanvankelijk weer op de Noordendijk, zij het op nummer 188 rood (nu: Oranjelaan 5). Daarna waren dit zijn adressen: Krommedijk 55 zwart (nu: 91, van 7.4.1955 – 22.3.1963) en zorgcentrum ‘Thureborgh’ aan de Mauritsweg 157 (vanaf 22.3.1963). Op 4 augustus 1966 is Meuldijk daar overleden, 51 jaar oud.

(Bron: Supplement AI van de Alphabetische lijst van zich in Nederland bevindene Joden] / Centraal Registratiebureau voor Joden)

top






< terug naar inleiding USHMM lijsten