NIEUWS

Herkomst namenlijst vermoorde
joden is vooralsnog een raadsel

De Dordtse archiefonderzoekster Erica van Dooremalen heeft een opvallende vondst gedaan: een lijst met de namen van joden uit Dordrecht en Zwijndrecht, die tijdens de oorlog zijn omgebracht. Zij ontdekte deze lijst, in de vorm van een foto, in de omvangrijke beeldbank van het Regionaal Archief Dordrecht (RAD). Schijnbaar is het voor het eerst dat de namenlijst in de openbaarheid komt, en ook het RAD zelf weet niets over de herkomst ervan.

Anderen
Van Dooremalen deed de ontdekking half april 2024. Al jaren probeert zij onbeschreven foto’s in de beeldbank ‘thuis te brengen’. Maar dat betrof vooral foto’s uit de collectie van vader en zoon Beerman, Dordtse studio-fotografen. Aan de hand van de administratie van Foto Beerman, die bewaard is gebleven, kon Van Dooremalen steeds opnieuw een naam en adres aan een afbeelding koppelen.
        Op die manier konden al tientallen foto’s van met name voormalige (en vermoorde) Dordtse joden uit de anonimiteit worden gehaald. Zij plaatste deze ‘herontdekte’ foto’s, compleet met de namen van de afgebeeldenen, op de website van het RAD. Vervolgens heeft deze Stolpersteine-website van die foto’s en gegevens dankbaar gebruik gemaakt. Vele voormalige Dordtse joden kregen hierdoor hun gezicht terug.
        Afgelopen april stuitte Van Dooremalen op een raadselachtige afbeelding, zo te zien van een namenlijst. Bovenaan stonden twee spreuken, met in het midden de davidster. De ene luidt: “Die geliefd en bemind waren tijdens hun leven, zijn ook in de dood niet gescheiden”, de andere: “De Eeuwige heeft gegeven, de Eeuwige heeft genomen, de naam des Eeuwigen zij geloofd”. De lijst noemt 191 Dordtse-joodse oorlogsslachtoffers en 19 Zwijndrechtse, in totaal dus 210 mensen.

Overgetikt
Aan het RAD is gevraagd hoe het aan deze lijst is gekomen en ook of het weet bij welke gelegenheid de namenlijst is gemaakt. Was dat kort of pas lang na de bevrijding? En wie heeft de lijst samengesteld? Was zij bedoeld ter algemene kennis of bovenal voor eventuele nabestaanden?
        Erica van Dooremalen zelf kan geen duidelijkheid geven. Zij weet niet wanneer en hoe het archief aan deze lijst, of in ieder geval aan een kopie ervan, is gekomen. Zij heeft al wel alle namen overgetikt en als een reactie laten plaatsen op de website van het RAD, zie deze link.
        Archiefmedewerkster Rosita Autar liet desgevraagd weten al evenmin te kunnen helpen. “Wij hebben op de achterkant [van de afbeelding] gekeken. Daarop staat niets vermeld. Dus waar die vandaan komt, is ons niet bekend.” Ook archivaris Teun de Bruin verklaarde niets te kunnen verduidelijken over de namenlijst, en ook hij kan niet meer achterhalen waar deze vandaan komt.
        Van Dooremalen deed de suggestie om een oproep te plaatsen. Dat gebeurt bij deze: wie zou ‘ons’, de redactie van deze website, iets substantieels kunnen vertellen over de herkomst van de namenlijst? Mail naar e-mailadres.
        Twee mensen die zijn geraadpleegd omdat zij enkele keren in Dordrecht waren bij het leggen van Stolpersteine, Martijn Katan en Emma Meijler, is de foto van de namenlijst al toegestuurd. Zij denken, melden ze, dat de lijst er is gekomen “ter gelegenheid van een of andere vorm van herdenking”. De zinsnede ‘De eeuwige heeft gegeven’ [Job 1:21] “wordt gezegd bij begrafenissen”.

Verliesregister
Al eerder, eind 2022, zijn trouwens namen van omgebrachte Dordtse en Zwijndrechtse joden opgedoken − niet op een lijst, maar in het zogeheten Verliesregister van het Dordtse Museum 40-45. Op deze Stolpersteine-website is daar indertijd aandacht aan besteed, zie deze link.
        Dit register bevatte 203 namen, 7 minder. Bestuursvoorzitter Ed Vermeulen van het museum zei destijds dat hij “niet zeker weet” of die lijst compleet is. RTV Dordrecht besteedde in januari 2023 op haar website ook aandacht aan de kwestie, in de vorm van een bericht. Eind oktober van datzelfde jaar vertelde Vermeulen dat hij op zijn oproep om het register aan te vullen, geen enkele respons had gekregen.
        De kwestie bleef daardoor onopgelost.

Vier voorbeelden van schilderijen van Hella de Jonge

De namenlijst waarvan de herkomst (vooralsnog) niet vast te stellen is.