NIEUWS

Kunstwerk Dordtse synagoge
kan voorlopig niet doorgaan

Er komt voorlopig geen kunstwerk met een afbeelding van de verdwenen Dordtse synagoge op de kale muur van de Aardappelmarkt hoek Varkenmarkt. De Dordtse woningcorporatie Woonbron, eigenaar van het desbetreffende appartementencomplex, heeft de komende jaren geen geld beschikbaar voor het project, liet zij in november 2023 weten. Galeriehoudster Wilma Geerts blijft namens de betrokken buurtbewoners hoopvol in een reactie: “Wat in het vat zit, verzuurt niet. Het project zit nog steeds in de ‘pipeline’, geduld is een schone zaak.”

Plaats voor kunstwerk Dordtse synagoge op de kale muur van de Aardappelmarkt hoek Varkenmarkt

Het ene kunstwerk op de ene hoek van de Aardappelmarkt, met een in twee delen opgesplitste aquarel van Johannes van Lexmond, is eind 2022 al aangebracht. Of het kunstwerkt met een afbeelding van de synagoge op de er tegenover gelegen hoek van de Aardappelmarkt kan komen, is vooralsnog onzeker.
Foto's Wilma Geerts

kunstwerk op de ene hoek van de Aardappelmarkt, met een in twee delen opgesplitste aquarel van Johannes van Lexmond




Eerder project
Al eerder hebben buurtbewoners, samen met Woonbron en de gemeentelijke regiegroep Wijkwens, een kunstwerk weten te ontwikkelen. Op een lege muur van een ander complex van Woonbron, aan de Aardappelmarkt, is eind 2022 na drie jaar voorbereiding een uit twee delen bestaand schilderij uit 1814 komen te hangen van de Dordtse kunstenaar Johannes van Lexmond (1769-1838). Het ene deel meet vijf bij vier meter, het andere vijf bij twee meter.
        Dit opdelen was nodig omdat er een diepteverschil is in de muur, een knik van twintig centimeter. Links zijn in de afbeelding uitsparingen gemaakt voor twee ramen. Het kunstwerk, aangebracht op aluminium platen die zijn bevestigd op een houten constructie, hangt tegenover de galerie tevens het huis van Wilma Geerts. Van de bewoners van het desbetreffende appartementencomplex heeft 70% via een enquête toestemming gegeven voor het kunstwerk.

Aanwinst
Geerts vertelt desgevraagd dat Woonbron vooraf technisch onderzoek heeft gedaan of de muur wel bestand was tegen het bevestigen van de twee afbeeldingen. Vervolgens heeft de corporatie, omdat het complex toch op de lijst stond om gerenoveerd te worden, eerst alle muren aan de buitenkant opnieuw laten voegen en al het houtwerk aan de buitenkant laten schilderen in Dordtse kleuren.
        Volgens Geerts is het project “met heel veel succes” afgerond. Zij noemt het “echt een aanwinst voor de stad”, en looft de “uitstekende samenwerking” en “verbondenheid” van Woonbron met de buurtbewoners.
        Al langer hadden de buurtbewoners nog een andere wens: om op het tegenover gelegen complex voor sociale woningbouw, op de hoek Aardappelmarkt/Varkenmarkt, “de synagoge te laten herrijzen door middel van een soortgelijk kunstwerk”.
        Deze synagoge, ingewijd op 12 september 1856, is eind jaren zestig van de vorige eeuw finaal gesloopt, om plaats te maken voor een parkeer- en markterrein op de Grote Markt. Al wat er toen van de synagoge, het hart van de joodse gemeenschap, is overgebleven, is een plaquette op een muur van de flat van Woonbron.

Een ingekleurde foto van de afgebroken synagoge

Een (ingekleurde) foto van de afgebroken synagoge.
Foto Collectie-Wilma Geerts

Piepschuim
Woonbron vond het “een mooi idee”, vertelt Geerts, om de synagoge te ‘herdenken’ met een kunstwerk. Maar de corporatie vertelde haar in juni 2023 dat de muur van dit tweede complex anders is dan die van het eerste. “De buitenmuur is namelijk niet van steen, maar van een gestukt piepschuim.” Of deze muur het kunstwerk kan dragen, moet technisch onderzoek uitwijzen, en door corona was daar vóór 1 juli niet genoeg personeel voor.
        Sindsdien is het onderzoek “iedere keer uitgesteld”, aldus Geerts, waardoor de deadline om een begroting in te dienen voor 2024 “niet gehaald kon worden”. Tijdens een laatste gesprek kreeg Geerts te horen dat het, voorlopig los van het technisch onderzoek, door personeelstekort óók niet mogelijk is om het betrokken wooncomplex te verduurzamen, laat staan dat er een budget is om het nieuwe kunstproject uit te voeren. Alles is kortom op de lange baan geschoven. “Slecht nieuws”, noemde Geerts dit teleurgesteld in een rondschrijven aan de buurt en andere belangstellenden.

Foto’s
Om aan betere en bruikbare foto’s van de synagoge te komen, waren al beeldbanken afgegraasd. Ook de werkgroep Stolpersteine Dordrecht werd geraadpleegd. Eén afbeelding zou uiteindelijk op groot formaat én ingekleurd op de muur verschijnen. Maar het groene licht blijft nu voorlopig uit.
        Geerts heeft twee kunstenaars in juni al gevraagd om “even snel mee te denken” en om van de aangetroffen archieffoto’s een soort van ontwerp in AI (artificiële intelligentie) te maken. Maar “dit was meer een idee en geen ontwerp. Ik zou ze pas een echt ontwerp laten maken als ik zeker weet dat er daadwerkelijk budget voor is.”